Het kiezen van een nieuwe paus: hoe werkt het conclaaf?

REGIO – Paus Franciscus is op 21 april 2025 overleden. Dat betekent dat er een nieuwe paus moet worden gekozen. Op 7 mei trokken 133 kardinalen zich terug in de Sixtijnse Kapel om een nieuwe paus te kiezen. Het conclaaf ging van start.

Het conclaaf is een besloten vergadering waarin kardinalen samenkomen om een nieuwe paus te kiezen. Dit proces heeft een lange geschiedenis binnen de Rooms-Katholieke Kerk en trekt wereldwijd veel aandacht. De naam ‘conclaaf’ is afgeleid van het Latijnse ‘cum clave’, dit betekent ‘met sleutel’. Dit is een verwijzing naar de gewoonte om de kardinalen letterlijk achter slot en grendel op te sluiten, zodat zij in volledige afzondering en zonder invloed van buitenaf tot een besluit kunnen komen.

Het conclaaf is omgeven door geheimhouding. Kardinalen mogen niet over de details van de stemmingen of de discussies spreken. Overtreding van deze regel kan leiden tot strenge straffen. Moderne communicatiemiddelen worden tijdens het conclaaf verboden om te voorkomen dat informatie naar buiten lekt.

Tweederdemeerderheid

Het conclaaf vindt plaats in de Sixtijnse Kapel in Vaticaanstad. De kiesgerechtigde leden komen op zijn vroegst 15 dagen na het overlijden of aftreden van de vorige paus bij elkaar. De laatste keer dat een paus aftrad was in 2013, toen paus Benedictus XVI besloot zijn ambt neer te leggen, wat voor het eerst in eeuwen gebeurde.

Alleen kardinalen jonger dan 80 jaar hebben stemrecht en er mogen volgens een oude regel 120 kardinalen deelnemen. Paus Franciscus benoemde zoveel nieuwe kardinalen dat het aantal daarmee dit jaar steeg tot boven de 120. Alle 133 kiesgerechtigde kardinalen mogen deelnemen. Voorafgaand aan het conclaaf moeten zij een eed van geheimhouding afleggen. Tijdens het conclaaf slapen de kardinalen in de Domus Sanctae Marthae, een speciaal gastenverblijf in Vaticaanstad. In de ochtend worden zij met een bus naar de Sixtijnse Kapel gebracht.

Om gekozen te worden, moet een kandidaat een tweederdemeerderheid behalen. Als er na één ronde nog geen kandidaat met twee derde van het aantal stemmen is verkozen, volgen er zolang geen paus is gekozen iedere dag daarna steeds vier stemmingen per dag: twee in de ochtend en twee in de middag. Om de drie dagen wordt er niet gestemd, dan is er ruimte voor rust en bezinning. Na elke stemronde worden de stembriefjes verbrand. Dit gebeurt samen met speciale chemicaliën die rook produceren.

Zwarte en witte rook

De kleur van de rook die uit de schoorsteen van de Sixtijnse Kapel komt, speelt een belangrijke rol. Zwarte rook betekent dat er nog geen paus is gekozen, terwijl witte rook aangeeft dat de nieuwe paus is gevonden. Zodra witte rook opstijgt, luiden ook de klokken van de Sint-Pietersbasiliek, zodat het publiek op het Sint-Pietersplein en de mensen die thuis de tv-uitzending kijken weten dat er een nieuwe paus is gekozen.

De schoorsteen wordt speciaal voor het conclaaf op het dak geplaatst, en wordt naderhand weer verwijderd. De schoorsteen wordt aangesloten op een kachel en een speciaal apparaatje. Met dit apparaat kunnen tijdens het verbranden van de stembriefjes chemicaliën worden toegevoegd, zodat de rook zwart of wit wordt gekleurd.

Accepteren van het ambt

Wanneer een kardinaal de vereiste meerderheid van de stemmen heeft ontvangen, wordt er gevraagd of hij het ambt accepteert. Vervolgens kiest hij een pausnaam, vaak geïnspireerd door een eerdere paus of een heilige. De kardinalen verschijnen op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek om te verkondigen dat er een paus gekozen is: ‘Habemus Papam’, dit vertaalt naar ‘We hebben een paus’. De nieuw gekozen paus verschijnt vervolgens op het balkon om zijn eerste zegen aan de stad en de wereld te geven.

Film ‘Conclave’

De film ‘Conclave’ (2024) schetst een redelijk accuraat beeld van hoe een conclaaf in zijn werk gaat. Volgens de website Politico hebben zelfs enkele kardinalen de film als huiswerk bekeken om zich voor te bereiden op het conclaaf.